2020 ilerlememiz için bize nasıl psikolojik öngörüler verecek 

E fsanevi güreş koçu Ed Glibbons, yüzlerce şınav, mekik ve tek bacakla karşısındakini alt etme gibi şeyler yaptıktan sonra, nefes nefese kalıp ter içinde kalan bir grup gence “Zorluk Karakter Yaratır” dedi. 

1980’lerde Caldwell, New Jersey’de güreşçi olduğumda, Koç Gibbons’un “Zorluk Karakter Yaratır” mantrasının onlarca yıl hayata bakış açımı şekillendireceğini bilmiyordum.

2020’nin sadece bir karmaşa olduğunu söylemek, onu küçümsemek olur. Dünya çapında bir salgına yakalandık ve bu salgın (Dünya Sağlık Örgütü’ne göre) yaklaşık 2 milyon kişiyi öldürdü. Amerika’nın batı kesimi, daha önce neredeyse hiç görülmemiş garip yıkımlara neden olan orman yangınlarına şahit oldu. New York’un ötesindeki alevlerden çıkan külleri görebildim. Bunu bir düşünün ve siyasi olarak hangi kesimde olursanız olun, Amerika başkanlık seçimleri felaketten başka bir şey değildi.

Genelde iyimserliğiyle tanınan biri olarak, bu sene umudun ışığını görmenin biraz zor olduğunu söylemeliyim. Özellikle yılın başlarında, koronavirüse yakalandım ve hepimiz gibi hayatımı yeniden şekillendirmek zorunda kaldım.

Ancak Koç Gibbons’un hayata dair bilge bakış açısına göre, zorlukların aslında karakterimizi oluşturduğunu unutmayalım. (bkz. Tedeschi ve diğerleri,2018).

Bu ruhla, davranış bilimleri merceğinden, işte 2020’nin 20 önemli psikolojik dersi:

“…Hiç kimse doğal seçilimin üzerinde değil…”

  1. Piskolojik Dersler

1943’te ünlü psikolog Abraham Maslow, hiyerarşik olarak insanın temel ihtiyaçlarını tanımladı. Örneğin, sevgiliye olan ihtiyacımızdan önce, yiyecek ve barınmaya olan ihtiyacımızın öncelikli olduğu fikrini sundu. (Bu fikirlerin güncellenmiş hali için bkz. Kaufman, 2020) 2020, ihtiyaçlar hiyerarşisinin günlük hayatımızdaki önemi hakkında bize çok şey öğretti. COVID hastası olduğumda, Mart ayında, 2 hafta boyunca ateşli bir şekilde yatakta yatmak zorunda olduğumda, sadece hayatta kalmaya odaklandım. O zamanlar üst düzey ihtiyaçları pek düşünmüyordum. Yani, pandemi insan ihtiyaçlarını geniş bir çerçeveye yerleştirme kapasitesine sahiptir.

2. Hepimiz aynı psikolojik oyun alanındayız

Özümde tam bir eşitlikçi olduğumu söylemeliyim. Gerçekten hepimizin aynı oyun alanında  olduğumuza ve bu yolculukta bir biletimizin olduğuna inanıyorum. COVID salgını, güçlü bir şekilde bize aslında hepimizin aynı oyun alanında olduğumuzu hatırlattı. Hem İngiltere Başbakanı Boris Johnson hem de Amerika Başkanı Donald Trump’ın virüse yakalanması ve hastaneye kaldırılmaya ihtiyaçları olduğu gerçeği, pandeminin, oyun alanını aynı seviyeye getirme kapasitesi hakkında çok şey söylüyor. İnsan deneyimindeki eşitsizliğe evrimsel bir bakış açısı mı istiyorsunuz? Bu nasıl: Hiç kimse doğal seçilimin üzerinde değil.

3.Üst düzey hedefler

Bazen sevimsiz şarkı sözleri oldukça derin ve yerinde etkiye sahip. Lise müzikalinde herkes sahneye “Bu işte hepimiz birlikteyiz” diyerek çıkıyor. İnsanlara üst düzey bir hedef-herkesi etkileyen bir hedef- sunulduğunda aramızdaki yüzeysel farklılıklara daha az ve ortak insanlığımıza daha çok odaklanma kapasitesine sahip olduğumuz gerçeğini göstermenin ne kadar da basit bir yolu…(bkz. Sherif,1958) Pandeminin en güzel yanlarından biri şudur: Bize birçok yönden ortak insanlığımızın altını çizen açık bir üst düzey hedef sağladı.

4.Bilim önemlidir

Bilime başvuran milletler, salgın sırasında diğer milletlerden hep daha başarılı oldular. Sosyal mesafenin ve maske takmanın etkileri üzerine yapılan araştırmalar, şüpheye yer vermeyen sonuçlar buldular. Bu uygulamalar virüsün yayılmasını azaltmak için işe yarıyor. O halde 2020’nin net bir dersi şudur: Bilimi dinleyin.

5.Kültür davranışı etkiler

Kültür, davranışları her şekilde etkilediğiyle ünlüdür. Amerika’da, farklı alt kültürlerin pandemiye farklı yaklaşımları yüzünden pandeminin onları politik bir futbol maçında olduğu gibi tekmelediğini gördük. Bu gerçeğe şahit olmak zor olsa da (kendi alt kültürümüzü bu kadar “doğru” gördüğümüzde diğer alt kültürdekilerle empati kurmak zor olduğundan) 2020 bize kültürün davranışları nasıl etkilediğine dair çarpıcı örnekler sağladı. (Örneğin, “muhafazakar” kültürde olanların salgını nispeten “solcu” kültürdekilere kıyasla farklı bir şekilde ele alma şekli)

6.Davranışsal esneklik anahtardır

Aklıma gelen her sektörde, çalışma prosedürlerinde değişikliklere gidildi. Örneğin,  yüksek öğretimde profesörlerin tamamen uzaktan eğitimle yüksek seviyeli içerikleri öğretebilmeleri için öğretme stillerini değiştirmeleri gerekti. Hem de çok kısa bir zamanda! ve bu genel gerçek hemen hemen her sektörde böyle oldu. Davranışsal esneklik, öngörülemeyen durumlarla başa çıkmamıza izin verme konusunda kritik öneme sahiptir ve 2020 herhangi bir şeyle ilişkilendirilmesi gerekecekse, kesinlikle öngörülemeyen durumlarla ilişkilendirilebilir.

7.Eğitim önemlidir

Amerika’nın %30’u üniversite ve üstü öğrenim derecesine sahiptir. bu sayı, Güney Kore ve Rusya gibi diğer pek çok gelişmiş ülkeye göre sönük kalıyor( her biri %50’den fazla orana sahip). Eğitim, pandemi bilimini, iklim değişikliği bilimini, bölücü siyasetin altında yatan faktörler gibi önemli konuları daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir. 2020’nin bize söylediği gibi, yüksek öğretimi daha fazla kişi için gelecekte erişilebilir hale getirmek, insanların gelecekte ortaya çıkacağı kesin olan karmaşık konuları ve sorunları daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir.

8.Uzmanlara güvenmek

Pandemi ile ilgili olarak, uzmanlar tarafından ele alınan bir çok soru var. Bu tür sorular şunları içerir: “Maske takmalı mıyım?”, Sosyal mesafe kuralına uyuyor muyum?”, “Çamaşır suyu içmeli miyim?”, “Aşı yaptırmalı mıyım?”. Biyoistatistik, immünoloji ve epidemiyoloji gibi alanlardaki uzmanlar, bu tür soruları yanıtlamak için en iyi konumdadırlar. O halde, 2020 derslerinden biri şudur: En iyi uygulamalar söz konusu olduğunda uzmanları dinleyin.

9.Teknolojinin iyi tarafı

Evrimsel davranış bilimcisi olarak, teknolojinin olumsuzluklarına karşı sık sık kendime sakin olmam gerektiğini söylerim. 2020 bize teknolojinin birçok avantajı olduğunu gösterdi. En bariz şekilde Zoom gibi sanal toplantı teknolojisi, bu zor zamanlarda işimizin çoğunu halletmemize izin verdi.

10.İşleri halletmenin alışılmadık yolları

2020 bizi bu kadar çok şeyi nasıl yaptığımızı yeniden düşünmeye zorladı. Bir profesör olarak, sınavları “dokunmadan” nasıl uygulayacağımı yeniden düşünmek zorunda kaldım, doktorlar ve terapistler internet üzerinden randevular oluşturmaya başladılar, uluslararası seyahatin yerini yüksek kaliteli çevrimiçi sanal toplantılar aldı. Hiç şüphe yok ki, bu uygulamaların birçoğu bir şekilde devam edecek veya bizim yararımıza ilerleyecek.

11.Demokrasinin zayıf yanları vardır

Salgının yanı sıra, sanki daha fazla soruna ihtiyacımız varmış gibi, 2020 seçim sezonunda adeta enkaz yaşadık. Genel olarak konuşursak, demokrasi bir hükümeti yönetmenin güçlü ve adil bir yoludur ve insan deneyiminde derin köklere sahiptir (bkz. Bingham & Souza, 2009). ABD demokrasi bu yıl tüm kırılganlıklarını ortaya çıkardı. Açık tartışma süreci sirke dönüştü. İki partili sistem, hükümetimizin oldukça bölücü ve potansiyel olarak sorunlu bir özelliğine dönüştü. Ve sivil söylemin temel özellikleri tamamen pencereden atıldı. Dolayısıyla, 2020’nin bir dersi şudur: Demokrasi mükemmel olmaktan uzaktır.

12.Demokrasinin güçlü yanları vardır

Öte yandan, 2020 bize demokrasinin güçlü yanlarının olduğunu gösterdi. Oy verme süreçlerinin genişlemesi (erken oylama gibi), daha yüksek bir oranda insanın seçim sürecine katılma olanağını sağlamıştır. Dahası, oylama kayıtlarının doğruluğu üzerindeki kontroller ve dengeler mükemmel olmasa da genel olarak takdire şayan olmuş ve adil seçimlerin hala önemli olduğunu göstermektedir.

13.Hepimiz bölücü siyasete karşı çalışmalıyız

Siyasi olarak konuşursak, 2020 bölücü değildi. ABD siyasetini yıllardır karakterize eden kutuplaşma, tehlikeli bir seviyeye yükseldi (bkz. Motyl, 2018). Bu siyasi bölünme ve kutuplaşma meselesini ortak radarımızda öne ve merkeze koymak akıllıca olacaktır ve bu da 2020’nin bir başka dersidir.

14.Toplu organize olmak şarttır

2020’de pek çok açıdan toplu eylemin faydalarını gördük. Benimki (SUNY New Paltz) gibi üniversite kampüslerinde, güvenliği sağlamak ve aynı zamanda pandemi sırasında kampüsleri çalışır durumda tutmak için yönergeleri şekillendirmek ve uygulamak için birlikte çalışan öğrenciler, öğretim üyeleri ve yöneticiler gördük. Aslında 2020 yılı boyunca her türlü organize, kollektif faaliyet gördük ve genel olarak bu faaliyetlerin etkileri oldu. O halde 2020’nin bir başka dersi şudur: İyi organize edilmiş gruplar dağları hareket ettirebilir.

15.Bağlantı kurmak için becerikli yollar geliştirmemiz gerekiyor

Diğer insanlarla bağlantı kurmak, insan deneyimi için çok temeldir (bkz. Geher ve Wedberg, 2020). Pandemik koşullar sırasında, başkalarıyla bağlantı kurmak genellikle zor olmuştur. Haftalık bir aile Zoom toplantısı yapmak, düzenli olarak arkadaşlarımıza ve ailemize mesaj atmak, bu süre zarfında ruhumuz için önemli aktiviteler haline geldi. 

16.İnsanların doğayı deneyimlemeye ihtiyaçları var

Pandemik koşullar sırasında, doğal alanlarda muazzam bir faaliyet artışı yaşandı. Doğayı deneyimlemek, duygusal ve ruhsal sağlığımızın temelidir, çünkü büyük ölçüde insanlar doğayla çevrili olacak şekilde evrimleşmiştir (bkz. Wilson, 1984).

17.Aile meseleleri

ABD gibi Batılılaşmış pek çok ülkede aile üyeleri geniş alanlara dağılmış durumda. Bu salgın zamanlarında, aile bağlarını sürdürmek bazı açılardan geçmişe göre daha zor olmuştur. Diğer eyaletleri ziyaret etmek, COVID ile ilgili politikalar nedeniyle genellikle ya izin verilmez ya da çok zahmetlidir. Bununla birlikte, birçok türün üyeleri gibi insanlar da aile üyeleriyle güçlü bağlara sahip olacak şekilde evrimleşti (bkz. Hamilton, 1964). Zor koşullara rağmen aile ile bağlantıda kalmak çok önemlidir. Ve bu 2020’nin önemli bir dersidir.

18.Arkadaşlık meseleleri

Tıpkı aile tarafından çevrelenecek şekilde evrimleştiğimiz gibi, insanlar aynı zamanda uzun süredir devam eden bağlantılarımız olan arkadaşlıklarla çevrili olacak şekilde evrimleşti (bkz. Trivers, 1971). Büyük ölçüde arkadaşlara ihtiyacımız var. Engellere rağmen aileye bağlı kalmak işlevselliğimiz için kritik olduğu gibi, bu süre zarfında arkadaşlarla bağlantıda kalmak da benzer şekilde kritiktir. İnsanlar son derece sosyal bir tür olarak evrimleşti ve sosyallik ihtiyaçlarımız, önümüze çıkan engellere rağmen karşılanmalı.

19.Aşırı hazırlıklı olamazsın

2020 bize hazırlıklı olma konusunda çok şey öğretti. Mart ayında marketten tuvalet kağıdı alamadığınız zamanları hatırlıyor musunuz? Bu çok zordu! En kötüye hazırlanmak her zaman en iyisi için çalışmanın en iyi yoludur. O halde 2020’nin en güçlü derslerinden biri, sorgusuz sualsiz şudur: İyi hazırlanmış olmanın önemini asla küçümseme.

20.Sahip olduğumuz şeyi takdir etmeliyiz

Pandemi sırasında çoğumuz sevdiklerimizi kaybettik. Birçoğumuz, bazen uzun vadeli sonuçlarla, kendimizi hasta bulduk. 2020 birçok yönden bize cehennemin yüzünün neye benzediğini gösterdi ve bu iyi bir şey değil. Zorluk tuhaf bir şeydir. Bir yandan acı verir. Ancak diğer yandan, deneyimlerimizden öğrenmemize yardımcı olabilir ve geri adım atmamıza ve kutsamalarımızı saymamıza yardımcı olabilir. (Psychologyturkey: Glenn Geher Şükrettiklerimize odaklanmamıza yardımcı olduğunun altını çiziyor.) 2020 zorlu geçti, ancak umut ışıkları da oldu. Aynı zamanda sahip olduğumuz şeyi takdir etmek( şükretmek), zor zamanlarda ruhlarımızı yenilemeye doğru uzun bir yol sunar.

Sonuç olarak;

Elbette, 2020 dayanılmaz bir yıl oldu. İnsan deneyiminin sınırlarını, çoğumuzun beklediği her şeyin ötesinde zorladı. Kelimenin tam anlamıyla, bu yıl zaman zaman gerçek olandan daha fazla bilim kurgu gibi hissettirdi. 

Ancak insanlar, olumsuz sonuçlardan öğrenme ve sonuç olarak daha güçlü bir şekilde ortaya çıkan dirençle bağlantılı geniş bir adaptasyon dizisi geliştirdi.

Bu makalede ana hatlarıyla belirtildiği gibi, 2020 bize dünyayı gelecekte daha iyi bir yer haline getirmek için nihayetinde kullanacağımız bir dizi ders sağladı. Sık sık “zayıf” olarak nitelendirilen genç neslin, bunun tozundan çıkacağına ve bir sonraki büyük nesil olacağına gerçekten inanıyorum.

Koç Gibbons’ın 1980’lerde Jersey’deki güreş halılarında ünlü bir şekilde söylediği gibi, “Zorluk karakter oluşturur.” Koçun liderliğini takip edelim, ilerlemek için bu harika vizyonu ve 2020’nin zorluklarını %100 anlayarak kullanalım.

Bu yazı, tanıdığım en etkili öğretmenlerden biri olan Koç Edward Gibbons’a adanmıştır.

Referanslar

Bingham, P. M., & Souza, J. (2009). Death from a distance and the birth of a humane universe. Lexington, KY: BookSurge Publishing.

Geher, G. & Wedberg, N. (2020). Positive Evolutionary Psychology: Darwin’s Guide to Living a Richer Life. New York: Oxford University Press.

Hamilton W.D. (1964). “The genetical evolution of social behaviour. I” J. Theor. Biol. 7, 1–16.

Kaufman, S. B. (2020). Transcend: The New Science of Self-Actualization. New York: TarcherPerigee.

Maslow, A.H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review. 50 (4): 370–96.

Motyl, M. (2018). How Ideological Context Influences Psychological Research. Invited Presentation for the Heterodox Psychology Workshop. Orange, CA.

Tedeschi, R., Shakespeare-Finch, J., Taku, K., & Calhoun, L. (2018). Post-Traumatic Growth. New York: Routledge. 

Trivers, R. L. (1971). The evolution of reciprocal altruism. Quarterly Review of Biology, 46, 35–57.

Wilson, Edward O. (1984). Biophilia. Cambridge: Harvard University Press.

YAZAR

Glenn Geher

Glenn Geher

HAKKINDA

Ph.D. New Paltz’daki ‘State University of New York’ (SUNY) üniversitesinde psikoloji profesörüdür. Kampüsün Evrimsel Çalışmalar (EvoS) programının kurucu direktörüdür. Kendisine bu yazıyı bizimle paylaştığı için teşekkür ederim. Yazının orjinaline,  20-lessons-2020  sitesinden, Glenn Geher hakkında daha fazla bilgiye ulaşmak için ise kendisinin sosyal medya hesaplarından ulaşabilirsiniz twitter.com/glenngeher & facebook.com/GlennGeherPsychologyTodayBlog

YAYINLANMA TARİHİ

  20 Aralık 2020