Z Kuşağı Daha Şimdiden Bize Yol Gösteriyor

H adi İki senaryo ile başlayalım:

Senaryo A: Biriyle birlikte bir psikoloji çalışmasına katılıyorsunuz. Diğer katılımcı başka bir odada, onu göremezsiniz ama onunla konuşabilirsiniz. Çalışma sırasında o kişi nöbet geçiriyor. Ne yaparsınız?

Senaryo B: 4 kişi ile birlikte bir psikoloji çalışmasına katılıyorsunuz. Her katılımcı kendi odasında bulunuyor. Onları göremezsiniz ama onlarla konuşabilirsiniz. Çalışma sırasında bir kişi nöbet geçiriyor. Ne yaparsınız?

Eğer siz de bu çalışmada çoğunluğa uygun biriyseniz ( ve bunun gibi yıllar boyunca yapılmış onlarca çalışma), o zaman yaptığınız şeyi durdurup yardıma ihtiyacı olan kişiye yardım etme ihtimaliniz Senaryo A’da, Senaryo B’ye göre daha fazladır. ( Psychologyturkey: Bu zamana kadar yapılan bilimsel çalışmalar, eğer tek yardım edebilecek kişi sizseniz, yaptığınız işi bırakıp gereken yardımı yapacağınızı göstermiş. Ama eğer sizden başka yardım edebilecek başka kişiler varsa, bu ihtimal düşüyor.)

Sorumluluğun yayılması olarak bilinen bu etki (bkz. Latane & Darley, 1968), sosyal psikolojinin güçlü bir dersidir. Bunun büyük ölçüdeki nedeni, bize sezgiselliğe aykırı bir şey gösteriyor olmasıdır: Birinin yardıma ihtiyacı varsa, o kişinin yardım alma olasılığı, etrafta çok sayıda potansiyel yardımcının olmasına kıyasla, etrafta az sayıda potansiyel yardımcı varsa daha fazladır.

Bir duruma yardım etmek için etrafta çok sayıda insan varsa, yardımın büyük olasılıkla yakında geleceği düşünülebilir. Ancak, sorumluluğun yayılması sorununu çözmek için özel adımlar atmadığımız sürece, aslında, insanlar çok az sayıda potansiyel yardımcı varken esas yardımı alacaklardır.

“…Size inanıyorum! Yolunuzda sonuna kadar ilerleyin…”

E.A.R.T.H. Girişim ve Sorumluluğun Yayılımı

Ergen olan oğlum (Andrew) ve arkadaşı Tiernan birkaç hafta önce bizim oralarda dolaşırken, delik deşik edilmiş tahta parçaları olan çöplerle dolu bir alan buldular. Andrew de Tiernan da veganlar ve çevre bilincinde olan bireylerdir. Biraz öfkeliydiler. Beni en çok etkileyen şey bu konuda bir şeyler yapmak istemeleriydi. 

Beni dahil etmeden bir gün tekrar oraya gittiler. Bir sürü çöp torbası ve eldiven aldılar. Arkadaşları Jack’i de çağırdılar. Orayı temizlemek adına girişime başladılar. Sonunda 11 torba doldurup bir çöp kutusuna attılar.

Sosyal medyaya birkaç fotoğraf koydular ve gören insanlar tarafından hızlı bir şekilde takdir dolu mesajlar aldılar. Birçok insan, bu yapılanın gelecek nesillere olan inançlarının artmasını sağladığına dair yorumlar yaptı. Burada yaşayan birçok kişi, belediye başkanı ve iş insanları gelecekte bu tarz işler için onlara yardım etmeyi teklif etti.

Andrew ve arkadaşları bu çalışmaya devam etmeye karar verdi. Aslında birden fazla haber kaynağının (Spectrum News Story) kapsadığı ikinci bir temizlik günü planladılar (diğerleri arasında Lexcia, Dayna ve Jessica’daki diğer arkadaşları da var). Orada yaşayan yaklaşık bir düzine kişi çıkıp aynı ormanlık alanı daha fazla temizlemeye yardım ettiler.

Andrew ve arkadaşları bununla da yetinmedi. Çevreyi temizleme& güzelleştirme çabalarına devam etmek için,doğal kaynakların güvenliğini sağlamaya yardımcı olmak için  GoFundMe adında bir website kurdular. Aslında kendi yönetim kurulu olan yeni bir organizasyon(E.A.R.T.H .: Environmental Activism Restore the Hope) kurdular. (Psychologyturkey: E.A.R.T.H. türkçede “Çevresel Aktivizm Umudu Yeniliyor” anlamın geliyor.)

Gelecek nesil hakkında ne söylemek istiyorsanız söyleyin, ancak bu çocukların çoğu aktivizmin önemi konusunda eğitim aldı. ( Pscyhologyturkey: Aktivizm, toplumsal ya da politik değişiklik için yapılan eylem olarak tanımlanabilir. ) Şunu söyleyebilirim ki bir çoğu, konuşup durmak yerine harekete geçmeyi önemsiyor. Bu cesur grup, E.A.R.T.H.( bu isme bayıldım), problemleri görmezden gelebilir ve eve gelip bütün gün bilgisayar oyunu oynamayı seçebilirlerdi. Sorumluluğun yayılması dediğimiz etkiye kolaylıkla dahil olabilirler ve sorunu başka birinin çözeceğini varsayabilirlerdi ama yapmadılar. Sorunu kendileri çözdüler.

Organize Olmanın Önemi

Sorunları görmezden gelmenin ve başkalarının söz konusu sorunları çözeceğini varsaymanın tipik olduğu bizim gibi bir türde, sorunları çözmeye ve işleri halletmeye yardımcı olmak için özel adımlar atmamız gerekir.

Binlerce nesil boyunca insanlar, birimler olarak birlikte çalışan gruplar halinde kendi kendine organize olma eğiliminden yararlanmıştır (bkz. Bingham & Souza, 2009). Organize olmuş bir grup, tek bir bireyin yapamayacağı şeyleri yapma yeteneğine sahiptir. Tek başına zeki bir roket bilimcisi, aya asla bir insan gönderemezdi. Ancak 1960’larda, geniş bir endüstri yelpazesinden binlerce ve binlerce insan başarılı bir şekilde aya bir adam gönderdi. İnsanlar organize olmuş bir maymundur. Bu kısmen insan olan bizlere özel olan bir şeydir.

Bu genç grubunun bir gün sadece dışarı çıkıp iyi bir iş çıkardığını görmek beni çok etkilemedi. Beni esas etkileyen şey, sorunun uzun vadeli olduğunu ve bu yüzden uzun vadeli bir çözüm bulmaları gerektiğini görmeleri oldu. Aynı zamanda, ne kadar iyi organize olurlarsa, o kadar fark yaratabilecekleri ve değişime neden olabilecekleri konuma gelebileceklerini fark etmeleri…

Kısacası, sorumluluk yayılımı sorununa bir çözümün organize olmak olduğunu fark ettiler. Bu, çok uzun zamandır insanlarda işlerini bitirmek için etkili bir mekanizma olmuştur (bkz. Wilson, 2007).

Sonuç Olarak;

Bazı insanlar yeni nesil liderler tarafından hayal kırıklığına uğramış görünüyor. Gençlerle yakın çalışan biri olarak, farklı bir görüşe sahip olduğumu keskin bir şekilde ifade etmeme izin verin. Önümüzdeki nesillerin liderlerine yürekten inanıyorum. Elbette mükemmel değiller. Ancak aktivizmin önemini anlıyorlar ve gerçekten adımlar atacak ve bir şeyler gerçekleştirecek kadar cesurlar. E.A.R.T.H. insanlar bir sorunu çözmek amacıyla organize olduklarında neler yapılabileceğinin harika bir örneğidir. Elbette, bir sorun gördüğünüzde görmezden gelmek daha kolaydır. Özellikle de başka biri çözebilecek gibi görünüyorsa. Ama biliyorsunuz, günün sonunda, dünyanın sorunlarını çözmek için birlikte çalışmak hepimizin görevidir.

İşte E.A.R.T.H.’nin çocuklarına ve gelecek kuşağa! Size inanıyorum! Yolunuzda sonuna kadar ilerleyin.

Referanslar

Bingham, P. M., & Souza, J. (2009). Death from a distance and the birth of a humane universe. Lexington, KY: BookSurge Publishing.

Darley, J. M. & Latané, B. (1968). “Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility.” Journal of Personality and Social Psychology.

Wilson, D. S. (2007). Evolution for everyone: How Darwin’s theory can change the way we think about our lives. New York, NY: Delacorte Press.

YAZAR

Glenn Geher

Glenn Geher

HAKKINDA

Ph.D. New Paltz’daki ‘State University of New York’ (SUNY) üniversitesinde psikoloji profesörüdür. Kampüsün Evrimsel Çalışmalar (EvoS) programının kurucu direktörüdür. Kendisine bu yazıyı bizimle paylaştığı için teşekkür ederim. Yazının orjinaline,  reason-believe-in-the-next-generation  sitesinden, Glenn Geher hakkında daha fazla bilgiye ulaşmak için ise kendisinin sosyal medya hesaplarından ulaşabilirsiniz twitter.com/glenngeher & facebook.com/GlennGeherPsychologyTodayBlog

YAYINLANMA TARİHİ

  30 Ağustos 2020