Tütün ‘ü Merak Edenler İçin Bir Rehber

Tütünle ilgili bozukluklar arasında Tütün Kullanım Bozukluğu ve tütün bırakma yer alır. Tütün ve tütün bazlı ürünler, beyinde daha fazla nikotin isteği ile sonuçlanan değişikliklere neden olan, oldukça bağımlılık yapan bir kimyasal olan nikotin de dahil olmak üzere birçok zararlı madde içerir. Tütün kullanım bozukluğu olanlar, zararlı olduğunu bildikleri halde tütün kullanmaya devam ediyorlar. Tütün Kullanım Bozukluğu, ABD’de en yaygın madde kullanım bozukluğunun yanı sıra, engellilik ve erken ölümün başlıca nedenidir. Tütün dumanına maruz kalmak da sigara içmeyenlerde erken ölüme neden olabilir.

Tütün Kullanım Bozukluğu, DSM-5 tarafından, 12 aylık bir süre içinde aşağıdakilerden en az ikisini içeren, klinik olarak önemli bozulmaya veya sıkıntıya yol açan sorunlu bir tütün kullanımı modeli olarak tanımlanmaktadır:

  • Tütün, daha büyük dozajlarda ve / veya amaçlanandan daha uzun bir süre için alınır.
  • Tütün kullanımını azaltmaya yönelik ısrarlı bir istek ve / veya başarısız girişimler vardır.
  • Tütün tedarik etmek veya kullanmak için büyük miktarda zaman harcanıyor
  • Tütün kullanma konusunda ezici bir istek veya dürtü
  • Tütün kullanımından dolayı kişinin işi, okulu veya ev hayatı için yükümlülüklerini yerine getirememe
  • Uyarıcı kullanımından kaynaklanan veya daha da kötüleştirilen sosyal / kişilerarası sorunlar karşısında tütün kullanımının devam etmesi
  • Tütün kullanımı, sosyal, mesleki ve rekreasyonel faaliyetlerden tamamen vazgeçilecek veya büyük ölçüde azaltılacak ölçüde öncelikli hale gelir.
  • Tütün kullanımı, fiziksel olarak tehlikeli hale geldiği durumlarda bile ortaya çıkar.
  • Tütünün fiziksel ve psikolojik riskleri ve bunlarla ilişkili sorunları bilmesine rağmen kullanımı devam etmektedir.
  • İstenilen etkiyi elde etmek için tütün miktarında önemli bir artışa ihtiyaç vardır veya aynı miktarda tütün artık istenen etkiyi üretmez
  • Tütün kullanımının karakteristik yoksunluk belirtileri mevcuttur veya yoksunluk belirtilerini hafifletmek veya önlemek için tütün alınır

Tütün yoksunluğunun belirtileri 24 saat içinde belirir ve şunları içerebilir:

  • sinirlilik
  • kaygı
  • Konsantrasyon zorluğu
  • İştah artışı
  • depresyon hali
  • uykusuzluk hastalığı

Semptomlar yoksunluktan iki ila üç gün sonra zirve yapar ve iki ila üç hafta sürer.

Nedenleri

Tütünle ilgili bozukluklar, maddenin kendisinin bağımlılık yapıcı doğasından kaynaklanır. Kullanıcıların çoğu, birkaç saat sigara içmedikleri zaman istek duyduklarını bildiriyor. Araştırmalar, alkol ve diğer madde kullanım bozuklukları olan kişilerin tütün kullanma olasılığının daha yüksek olduğunu ve bu tür bozuklukları olmayanlara göre tütün kullanımını bırakma oranlarının daha düşük olduğunu bulmuştur. Tütün kullanan ebeveynlerin çocukları, tütün kullanmayan ebeveynlerin çocuklarına kıyasla tütünü kendilerinin kullanması daha olasıdır. Tütün Kullanım Bozukluğu olan birçok kişi, yoksunluk belirtilerini hafifletmek veya önlemek için tütün ürünlerini kullanmaya devam etmektedir.

Nedenleri

Düzenli olarak esrar kullanan kişiler, genellikle ruh hali, uyku, ağrı veya diğer fizyolojik veya zihinsel sağlık sorunları ile başa çıkmak için kullanıldığını ve esrar kullanım bozukluğu teşhisi konanların sıklıkla başka ruhsal bozukluklara sahip olduklarını bildirirler. Dikkatli bir değerlendirme, tipik olarak bu aynı semptomların şiddetlenmesine katkıda bulunan esrar kullanımının raporlarını ve sık kullanımın diğer nedenlerini (öfori yaşamak, öfkeye yanıt olarak sorunları unutmak, eğlenceli bir sosyal aktivite olarak) ortaya koymaktadır. Bu konuyla ilgili olarak, yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı günde birkaç kez esrar kullanan bazı kişiler, sarhoş olmalarına rağmen kendilerini aşırı miktarda zamanını esrarın etkisi altında geçirdiklerini kabul etmezler veya esrarın etkilerinden kurtuldukları şeklinde algılarlar (ve bu nedenle rapor etmezler). Bir madde kullanım bozukluğu teşhisinin önemli bir göstergesi, özellikle daha hafif vakalarda, diğer değerli faaliyetler veya ilişkiler (okul, iş, spor faaliyeti, eş veya ebeveyn ilişkisi) için açık bir olumsuz sonuç riskine rağmen kullanıma devam edilmesidir.

Esrar kullanım bozukluğunun başlangıcı, ergenlik sırasında veya sonrasında herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir, ancak başlangıcı en yaygın olarak ergenlik veya genç yetişkinlik döneminde olur. Çok daha az sıklıkta olmasına rağmen, on altılı yaşlarda veya 20’li yaşların sonlarında büyük esrar kullanım bozukluğu ortaya çıkabilir. Yakın zamanda “tıbbi marihuananın” kullanımı ve bulunabilirliğinin bir kısım tarafından kabul edilmesi, yaşlı yetişkinler arasında esrar kullanım bozukluğunun başlama oranını artırabilir.

Genel olarak, esrar kullanım bozukluğu, özellikle yaygın davranış sorunları olan ergenlerdeki ilerleme daha hızlı görünse de, uzun bir süre boyunca gelişmektedir. Esrar kullanım bozukluğu geliştiren çoğu insan tipik olarak hem sıklık hem de miktar olarak kademeli olarak artan bir esrar kullanımı modeli oluşturur. Esrar, tütün ve alkol ile birlikte geleneksel olarak ergenlerin denediği ilk maddedir. Birçoğu esrar kullanımını alkol veya tütün kullanımından daha az zararlı olarak algılıyor ve bu algı muhtemelen kullanımın artmasına katkıda bulunuyor. Dahası, esrar intoksikasyonu, tipik olarak, önemli alkol intoksikasyonu kadar şiddetli davranışsal ve bilişsel işlev bozukluğuna yol açmaz; bu, alkole göre daha çeşitli durumlarda daha sık kullanım olasılığını artırabilir. Bu faktörler, bazı ergenler arasında esrar kullanımından esrar kullanım bozukluğuna potansiyel hızlı geçişe ve daha ciddi sorunları olanlar arasında yaygın olarak görülen gün boyunca yaygın kullanım modeline katkıda bulunabilmektedir.

Erken yaşta gençler, ergenler ve genç yetişkinler arasında esrar kullanım bozukluğu, genellikle davranış problemleriyle ilişkili diğer suçlu davranışların bir modelinin bir bileşeni olan akranlarla aşırı kullanım olarak ifade edilir. Daha hafif vakalar öncelikle diğer akranlar, okul idaresi veya aile tarafından kullanımın reddedilmesiyle ilgili açık sorunlara rağmen devam eden kullanımı yansıtır ve bu da gençleri fiziksel veya davranışsal sonuçlar için risk altına sokar. Daha ağır vakalarda, günlük işleyişe müdahale edecek ve daha önce oluşturulmuş toplum yanlısı faaliyetlerin yerini alacak şekilde tek başına veya gün boyunca kullanmaya doğru bir ilerleme vardır.

Tedavi

Tütün Kullanım Bozukluğu, uygun farmakolojik, davranışsal ve psikososyal müdahaleler kullanıldığında son derece tedavi edilebilirdir. Tedavi, tütün bağımlılığının doğası ve sağlık sonuçları hakkında eğitimi, bireysel ve grup bağımlılığı destek programlarını, relaps önleme danışmanlığını ve bırakma motivasyonu düşük veya yüksek olanlar için ayrı, özel tedavileri içerebilir. Nikotin bağımlılığını tedavi etmek için sağlık bakanlığı onaylı ilaçlardan herhangi biri de kullanılabilir.

Referanslar

American Academy of Addiction Psychiatry. Nicotine Dependence. Revised May 2015. Accessed July 2017.
Weinberger AH, Funk AP, Goodwin RD. A review of epidemiologic research on smoking behavior among persons with alcohol and illicit substance use disorders. Preventive Medicine. November 2016;92:148-159.
Kandel DB, Griesler PC, Hu Mei-Chen. Intergenerational patterns of smoking and nicotine dependent adolescents. American Journal of Public Health. November 2015.
Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition

YAZAR

Hazan Şahnaoğlu

Hazan Şahnaoğlu

HAKKINDA

2014 Bilkent Üniversitesi Psikoloji lisans mezunuyum. Lisans bitirme tezimi Yrd. Doç. Dr. Hande Ilgaz ve Yrd. Doç. Dr. Jedediah Allen ile ‘Türk Çocuklarında Seçici Öğrenme: Deneklerin Doğruluğu ve Aksan Karşılaştırması’ üzerine yaptım. Araştırma görevimi yaptığım çalışma, 45 projeden 3 projenin davet edildiği çalışmalar arasına girmiş ve Bilkent Üniversitesi’nde bir konferansta hem sözel olarak hem de poster aracılığıyla sunulmuştur. Aynı zamanda, literatür taraması, materyal hazırlama ve test etmede aktif olarak yer aldığım çalışma sonradan geliştirilerek, 2015 yılında Philadelphia’da 2 yılda bir gerçekleşen ‘Society for Research in Child Development(SRCD)’ Kongresine katılmıştır.
2011 yılında Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Rehabilitasyon Merkezinde ‘Psikotik Bozukluklar’ ve Bölümünde gönüllü olarak çalıştım. 2011-2013 yılları arasında Ankara YA-PA Cinnah Çocuk Klubü’nde Yardımcı Psikolog olarak çalışıp; 2-6 yaş arası çocuklarla bireysel ve grup çalışmaları yürütüp, gelişim tarama takiplerini yürüttüm. 2012 yılında Ankara Adliyesi’nde çocuk suçlularla gönüllü çalışmalar yaptım. 2013 yılında Çağdaş Yaşam Destekleme Derneği’nde gönüllü psikolog olarak çalıştım. 2014 yılında 7renk Çocuk, Ergen, Yetişkin, Aile Danışmanlık Merkezi’nde Psikolog olarak çalışmaya başladım. Aynı zamanda çalışmalarımı, 2015-2017 yılları arasında Erenköy İlk Beş Anaokulu’nda yürütmeye devam ettim.
“Çocuk Merkezli Oyun Terapisi”, “Filial Terapi”, “Gelişimsel Oyun Terapisi”, “Dışavurumcu Oyun Terapisi”, “Bağlanma Kuramlarına Yönelik Oyun Terapisi”, “Zor & Travmatize Çocuklarla ve DEHB ile Oyun Terapisi”, “Okul Öncesi Çocuklarını Hissedebilmek ve Farklı Gelişimi Anlamak(Duyusal Bütünleme)”, “Otizm ve Otistik Çocukların Eğitimi”, “Denver II Gelişimsel Tarama Testi”, “Çocukların Psiko-Pedagojik Değerlendirilmesi”, “Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeği(WÇZÖ-IV), “EMDR Terapisi” ve “Sistemik/Fenomenolojik Terapi & Aile Dizimi Terapisi” konularında eğitimler aldım. Yüksek lisansımı Bağımlılık Psikolojisi alanında, uzmanlık tezim Çocukluk Travmalarının İlişki Bağımlılığı üzerine Etkisi’dir. Bana ulaşmak için: InstagramHazan Şahnaoğlu

YAYINLANMA TARİHİ

16 Nisan 2021